czwartek, 6 lutego 2014

Gene Wolfe "Pokój" (fragment)

Poprzedniej nocy zwalił się wiąz posadzony przez córkę sędziego, Eleanor Bold. Spałem i nic nie słyszałem, ale oceniając po liczbie strzaskanych konarów i rozmiarach pnia, huk musiał być straszliwy. Obudziłem się – usiadłem na łóżku przy kominku – ale kiedy oprzytomniałem, słyszałem jedynie kapanie wody z topniejącego śniegu. Pamiętam, że serce waliło mi w piersi i bałem się, że dostanę ataku serca, a później pomyślałem tępo, że być może to właśnie atak serca mnie obudził i że może już nie żyję. Próbuję jak najmniej korzystać ze świecy, ale wtedy ją zapaliłem i otuliłem się kocami, ciesząc się blaskiem świecy i słuchając odgłosu topniejącego śniegu i sopli. Wydawało mi się wówczas, że cały dom topi się jak świeca, mięknie i rozpływa na trawniku.

Tego ranka, kiedy wyjrzałem przez okno, zobaczyłem drzewo. Wziąłem siekierkę o dwóch ostrzach, wyszedłem i odrąbałem kilka cieńszych konarów, po czym dołożyłem je do ognia, choć nie było już zimno. Od czasu, kiedy miałem udar, nie mogłem używać wielkiej kanadyjskiej siekiery o dwóch ostrzach, ale przynajmniej dwa razy dziennie czytałem wypalony w drewnie napis: „Buntings Best, 4 funty 6 uncji, hikorowy trzonek”. Innymi słowy, została napiętnowana, jak sztuka bydła. Kiedy czytałem te słowa po raz trzechsetny, czterechsetny, a może pięćsetny, w końcu uświadomiłem sobie, że stąd musiała się wziąć fraza „brand-new”, fabryczne nowy – na narzędziach takich jak moja siekiera (i bez wątpienia również innych przedmiotach, szczególnie w czasach, gdy większość z nich wytwarzano z drewna), po pozytywnym przejściu inspekcji, wypalano markę producenta lub też znak aprobaty kontrolera. To był ostatni etap procesu produkcji, później były gotowe na sprzedaż, fabrycznie nowe. Szkoda, że pomyślałem o tym dopiero teraz, kiedy nie mam komu o tym powiedzieć, ale może to i lepiej – jak zauważyłem, jest wiele pytań tego rodzaju, na które ludzie raczej woleliby nie poznać odpowiedzi.


Kiedy mieszkałem jeszcze z ciotką Olivią, jej mąż kupił porcelanową figurkę Napoleona do postawienia na kominku. (Sądzę, że wciąż tam jest – może być; powinienem znaleźć jej pokój i sprawdzić). Goście często zastanawiali się, dlaczego trzymał jedną rękę wsuniętą pod kamizelkę. Tak się złożyło, że znałem powód, gdyż rok wcześniej o nim przeczytałem – zdaje się, że w biografii autorstwa Ludwiga. Z początku odpowiadałem z nadzieją na zaspokojenie ciekawości (i w ten sposób uzyskanie tej prawdziwej, choć nieuchwytnej satysfakcji, zawsze słodkiej, lecz najsłodszej w wieku lat trzynastu, która nas napełnia, kiedy wydajemy się mądrzy, a w związku z tym przez implikację również przekonywający). Później traktowałem to jako rodzaj eksperymentu psychologicznego, gdyż zauważyłem, że niewinna uwaga traktowana jest bez wyjątku jako obraźliwa.
***
Niewielki ogień dogasa, ale ja jestem ubrany ciepło i w tym pokoju czuję się komfortowo. Na dworze niebo ma barwę ołowiu i wieje wiatr. Właśnie wróciłem ze spaceru i mam wrażenie, że zbiera się na deszcz, choć ziemia już jest przemoknięta od topniejącego śniegu. Ciepławy wiatr wydaje się wiosenny, ale poza tym nie widziałem żadnych oznak wiosny – róże i wszystkie drzewa wciąż mają twarde zimowe pąki, i, w rzeczy samej, niektóre róże wciąż prezentują (jak matki trzymające na rękach martwe niemowlęta) podgniłe pędy, które wypuściły w ostatnie ciepłe dni jesieni.
Czasem spaceruję tak długo, jak tylko mogę, a czasami najmniej, jak się da, ale różnica nie jest wielka. Robię to dla samego siebie. Jeśli dochodzę do wniosku, że spacerowanie jeszcze bardziej przybliży śmierć do mojej lewicy, starannie planuję wszystko, co mam do zrobienia. ­Najpierw stos drewna opałowego (obok porcelanowego słonia, którego palankin traktuję jako podnóżek), później kominek, a później znów na krzesło przy ogniu. Ale jeśli wydaje mi się, że ruch jest konieczny, celowo uwzględniam dodatkowe wycieczki po drodze – najpierw do ognia, by ogrzać ręce, później do sterty drewna, znów do ognia, i siadam na krześle, emanując cnotą. Nic z tego nie poprawia mojego stanu, do tego regularnie zmieniam doktorów. O lekarzach trzeba powiedzieć jedno: można się z nimi konsultować, nawet jeśli są martwi, a ja konsultuję się z doktorami Blackiem i Van Nessem.
Do doktora Blacka zwracam się jako chłopiec (choć po udarze), a do doktora Van Nessa jako mężczyzna.
Mam metr osiemdziesiąt wzrostu i wyprostowaną sylwetkę, ogólnie wyglądam nieźle, choć powinienem ważyć dziesięć (doktor Van Ness powiedziałby, że piętnaście) kilo więcej. Chodzenie do lekarza jest ważne. Na swój wariacki sposób ważniejsze niż narada zarządu. Kiedy ubieram się rano, przypominam sobie, że nie będę się rozbierał, jak zazwyczaj, przed pójściem spać, ale w gabinecie lekarza. Przypomina to nieco świadomość, że będę z obcą kobietą, dlatego po ogoleniu się biorę prysznic, wkładam świeże bokserki, podkoszulek i skarpety. O trzynastej trzydzieści wchodzę do Banku Cassionsville i Doliny Kanakessee drzwiami z brązu, kolejne brązowe drzwi prowadzą mnie do windy, a następnie szklane do poczekalni, w której pięcioro ludzi słucha „Życia za cara” Glinki. To Margaret Lorn, Ted Singer, Abel Green i Sherry Gold. I ja. Czytamy czasopisma „Life”, „Look”, „Today’s Health” i „Water World”. Dwoje z nas czyta „Life’a”. Oczywiście, inne numery, jednym z tych czytelników jestem ja, a drugim Margaret Lorn. W rzeczy samej, przede mną leży cała sterta „Life’ów”, gram w starą grę, próbując ułożyć je chronologicznie bez patrzenia na daty, i przegrywam. Margaret rzuca swój egzemplarz i wchodzi do gabinetu, a ja jakimś sposobem wiem, że to oznaka pogardy. Podnoszę go i znajduję na okładce miejsce wciąż ciepłe (i nieco wilgotne) od jej dłoni. Do okienka podchodzi pielęgniarka i zaprasza panią Price, a wtedy Sherry, która ma obecnie szesnaście lat, mówi, że ona już weszła do środka. Pielęgniarka robi niezadowoloną minę.
Sherry zwraca się do Teda Singera.
– Mam... – Jej głos cichnie do szeptu.
– Wszyscy mamy problemy – mówi Ted.
Podchodzę do pielęgniarki, której nie znam, blondynki, być może Szwedki.
– Proszę – mówię – muszę dostać się do lekarza. Umieram.
– Wszyscy ci ludzie są przed panem.
Ted Singer i Sherry Gold są wyraźnie młodsi ode mnie, ale nie ma się o co kłócić. Znów siadam, a wtedy pielęgniarka mnie wzywa – do kabiny, żebym się rozebrał.
Doktor Van Ness jest nieco młodszy ode mnie, bardzo kompetentny w nieco fałszywy sposób typowy dla lekarzy, których pokazują w telewizji. Pyta mnie, co mi dolega, a ja wyjaśniam, że żyję w czasach, kiedy on i wszyscy pozostali są martwi, jak również, że miałem udar i potrzebuję jego pomocy.
– Ile ma pan lat, panie Weer?
Mówię mu (w przybliżeniu).
Wydaje z siebie cichy odgłos, otwiera teczkę, którą ma przy sobie, i podaje mi datę moich urodzin. Wypadają w maju, a w ogrodzie odbywa się przyjęcie, rzekomo na moją cześć. Mam pięć lat. Ogród jest z boku domu, za wysokim żywopłotem. To duże podwórko, nawet dla dorosłych, dość duże, by grać w badmintona lub krokieta, choć nie jednocześnie. Dla pięciu osób wydaje się ogromne. Dzieci przyjeżdżają w prostokątnych, chwiejnych wózkach, jak zabawki dostarczane w malutkich ciężarówkach, dziewczynki w różowych koronkowych sukieneczkach, chłopcy w białych koszulach i granatowych spodenkach. Jeden chłopiec ma czapkę, którą wrzucamy w jeżyny.
Dziś jest wiosna, która na Środkowym Zachodzie trwa czasami krócej niż tydzień, i żonkile więdną w upale, zanim jeszcze zdążą otworzyć się do końca – ale teraz jest wiosna, prawdziwa wiosna i wiatr szarpie pierwszymi dmuchawcami w ich urodziny, raz za każdy rok. Matki noszą suknie, które kończą się dłoń nad ich kostkami i często są w praktycznych kolorach. Lubią niskie kapelusze o szerokich rondach i korale. Ich spódnice szeleszczą, a one śmieją się i pochylają, by je zebrać, jedną dłonią przytrzymując kapelusze, wiatr zaś grzechoce ich koralami jak zasłoną w tunezyjskim burdelu.


W cieniu garażu, na starannie skoszonym trawniku, czeka na nie lemoniada i różowe ciasto z różowym lukrem i pięcioma świecami, których zgaszenie jednym oddechem oznacza spełnienie każdego życzenia. Ciotka Olivia o czarnych włosach i fiołkowych oczach wybiera jednak duży puchar z zimną wodą, porusza nim, jakby ogrzewała brandy. Woda Cassionville z rzeki Kanakessee, tęskniąca za sumami. U jej stóp leży biały pekińczyk wielki jak spaniel, warczy, kiedy ktokolwiek za bardzo się zbliży. (Śmiejcie się, moje panie, ale Ming-Sno może ugryźć).
Pani Black i panna Bold, siostry, siedzą obok siebie. Przyprowadziły – razem, jakby były boginiami nacji złączonych, by zmiażdżyć tę obcą siłę, czyli mnie – Bobby’ego Blacka. Barbara Black ma kasztanowe włosy, regularne rysy twarzy i długie miękkie rzęsy. Od narodzin dziecka – jak powiedziałaby babcia, której niewyraźny różowawy duch nawiedza moje urodziny – „przybrała dziesięć kilo zdrowej wagi”, ale to nie zmieniło jej karnacji, która wciąż ma ten miękki, delikatnie różowy odcień, dziedzic­two wszystkich Boldów. Jej siostra jest blondynką, szczupłą i giętką jak wierzba – aż za bardzo, jak na gust innych kobiet, ich zdaniem bowiem fizyczna elastyczność sugeruje podobną moralność, i traktują Eleanor Bold podejrzliwie (przypisując jej, w swoich myślach i w metodystycznym kręgu, podczas rozmów przy szyciu i pożyczaniu cukru, najmniej prawdopodobnych kochanków – robotników rolnych i strażaków, rzekomych synów byłych ministrów, mrukliwego zastępcę szeryfa).
Wysoki biały dom należał do mojej babki, a ponieważ nasze matki na trawniku widzą, co tam robimy, w większości przebywamy wewnątrz, biegając z łoskotem w górę i w dół wąskich, stromych i pozbawionych dywanu schodów prowadzących z pierwszego piętra na drugie, by z niemym chichotem gapić się na ogromny obraz nieżyjącego brata mojego ojca, który stoi oparty o ścianę w najdalszym, najchłodniejszym po­koju.
Został on, jak to wiem z tajemnego źródła, którym według niezmordowanego i dociekliwego Towarzystwa Spirytystycznego Cassionsville, założonego całkiem niedawno przez ciotkę Arabellę, mogłaby okazać się Hannah (niegdyś kucharka mojej babki, obecnie matki) – został on, jak mówię, namalowany niemal dokładnie rok przed śmiercią chłopca. Ciemnowłose dziecko o smutnym spojrzeniu ma około czterech lat i posłusznie, lecz bez radości pozuje do portretu. Ma na sobie luźne czerwone spodnie jak żuaw, białą jedwabną koszulę i czarną aksamitną kamizelkę, i pachnie jabłkami, gdyż tak długo przebywał pośród nich, i kołdrami (szytymi ręcznie z niewiarygodną precyzją, tak że każda była miękkim, ciepłym pomnikiem niekończącej się pracy we wtorkowe i czwartkowe popołudnia – a niektóre, dzięki swoim wzorom, również geniuszu Williama Morrisa); a później, kiedy od lat nie widziałem nieżyjącego brata ojca – którego on sam nigdy nie widział – zacząłem sobie wyobrażać, że stał owinięty kołdrą (jak ja w dzieciństwie byłem otulany dużym ręcznikiem po kąpieli), z jabłkami u stóp. W wieku, jak mi się zdaje, około dwudziestu lat znów wspiąłem się na piętro tego domu i pozbyłem się tego wyobrażenia, a jednocześnie rozpoznałem – z zaskoczeniem, które prawie było wstydem – że ten senny krajobraz, przed którym on stał jakby na parapecie, okolica, którą zawsze kojarzyłem z baśniami Andrew Langa (szczególnie tymi z „Zielonej księgi baśni”) i George’a MacDonalda, była w rzeczywistości toskańskim ogrodem.
Ten ogród, z marmurowym faunem i fontanną, smukłymi topolami i brzozami, zawsze robił na mnie o wiele większe wrażenie niż biedny nieżyjący Joe, którego nie widział nikt z nas poza babką i Hannah, a o którego malutki grób na cmentarzu na wzgórzu troszczyły się głównie mrówki, budujące miasto na jego piersi. Teraz, kiedy siedzę samotnie przed kominkiem i w blasku błyskawic patrzę na pozostałości wiązu, splątane i zniszczone jak statek, który wpadł na mieliznę, wydaje mi się, że ogród – mam na myśli ogród małego Joego, wiecznie skąpany w blasku tyrreńskiego słońca – jest sercem i źródłem prawdziwego świata, dla którego cała ta Ameryka jest jedynie miniaturką w medalionie w zapomnianej szufladzie. Ta myśl przypomina mi (i jest wzmacniana przez) „Raj” Dantego, w którym (ponieważ mądrość tego świata będzie głupotą w zaświatach) Ziemia znajdowała się w samym środku, otoczona przez otchłań Księżyca i wszystkie kolejne sfery, coraz większe i większe, a na końcu przez Boga, lecz w którym ta fizyczna realność była w ostatecznym rozliczeniu złudna, gdyż w centrum duchowej prawdy stał Bóg, a nasza biedna Ziemia została wyrzucona na margines – drugorzędna dla spraw Niebios, chyba że jej wspomnienie odrywało, z uczuciem przypominającym nieczystą nostalgię, wielkich świętych i Chrystusa od kontemplowania Boga w Trójcy jedynego.
Prawda, to wszystko prawda. Dlaczego kochamy ten opuszczony kraj na krańcu wszystkiego?
Gdy na zewnątrz wieje wiatr, wyjąc w kamiennym kominie, który kazałem wybudować dla ozdoby, piszcząc w rynnach, żelaznych ornamentach, okapach i kratach domu, a ja siedzę przed kominkiem, wiem, że ta planeta Ameryka, obracająca się wokół własnej osi, leży na zewnątrz, na peryferiach, na granicy niekończącej się galaktyki, która kręci się oszałamiająco. I że to gwiazdy, które unoszą się na wiatrach, je wywołują. Czasem wydaje mi się, że widzę wielkie twarze pochylające się między tymi gwiazdami, by patrzeć przez moje dwa okna, twarze złociste i niewyraźne, muśnięte litością i zadziwieniem; wtedy wstaję z krzesła, kuśtykam do lichych drzwi, a tam nie ma nic. Wówczas biorę siekierkę o dwóch ostrzach (Buntings Best, 2 funty, hikorowy trzonek), która stoi obok drzwi, i wychodzę, a wiatr śpiewa, drzewa smagają się jak flagellanci, gwiazdy zaś ukazują się między kratami pędzących chmur, lecz niebo pośród nich jest puste.
Toskańskie niebo wręcz przeciwnie – jego niezmącony błękit muskają pojedyncze, cienkie białe chmury, które nie rzucają cienia na ziemię poniżej. Fontanna migocze w blasku słońca, ale Joe nie słyszy jej, ona zaś nigdy nie zmoczy jego ubrania ani nawet kamiennych płyt wokół misy. Joe trzyma malutką strzelbę z blaszaną lufą i drewnianego pieska o sztywnych nogach, ale zbliża się Bobby Black, i jeśli zdobędzie ten pokój, zacznie rzucać jabłkami, które, trafiając w ściany, rozpadną się i poplamią obraz i podłogę kruchymi, pachnącymi, cierpkimi fragmentami; w swoim czasie staną się one brązowe, brudne i kwaśne, i zostaną odkryte (najprawdopodobniej przez Hannah), a winą zostanę obarczony ja, ponieważ jest niemożliwe, nie do pomyślenia, żebym posprzątał podłogę, to jak proszenie świni, by poleciała, albo myszy o zagranie na organkach – my świnie, my myszy, my dzieci nie robimy takich rzeczy, kończyny nas nie słuchają. Stoję na szczycie schodów, słabszy i mniejszy, ale na lepszej pozycji, i milczę z przymkniętymi oczyma, z wykrzywioną twarzą, gotów się rozpłakać, i rzucam mu wyzwanie. On szydzi ze mnie, wiedząc, że jeśli zmusi mnie do mówienia, zwycięży w pojedynku; pozostali patrzą ponad moimi ramionami i pomiędzy nogami – widownia, nie sojusznicy.
W końcu zwieramy się, sapiąc, chwytamy pulchne ciało przeciwnika jak zapaśnicy, czerwoni na twarzy i zapłakani. Przez chwilę się koły­szemy.
***
Na dworze ciotka Olivia zapaliła papierosa w cygarniczce z kości mamuta, długiej jak jej ramię. Pani Singer odzywa się, nie patrząc na nią, ale na moją matkę:
– Masz skórę?
Na co matka odpowiada:
– Tak, leży na pianinie, każę Hannah ją przynieść, kiedy znów się pojawi.
Pani Green, która w pewnym sensie – jestem zbyt mały, by to zrozumieć – jest posługaczką mojej matki, ponieważ farma jej męża należy do nas, mówi:
– Ja ją przyniosę, księżniczko Biała Łanio.
– Leć szybko, księżniczko Mały Ptaszku – odpowiada matka.
Wszystkie się śmieją, gdyż wszystkie są Indiankami, a pani Green, która nie jest wcale mała, tylko niska, grubokoścista i ciężka, postanowiła zostać księżniczką Małym Ptaszkiem (choć mogła wybrać coś bardziej odpowiedniego, jak księżniczka Hodowca Kukurydzy, co zasugerowała dla niej księżniczka Gwiazda-za-Słońcem, czyli ciotka Olivia) i na jej twarzy maluje się idiotyczna radość, kiedy mówi o sobie, używając tego imienia, jak to musi robić podczas oficjalnych uroczystości (kiedy stoi z dłonią na lewej piersi, gdy matka umieszcza pióro w jej włosach w podziękowaniu za upieczenie brownie na pow-wow).
– Sądzę, że to wielka szkoda – mówi matka. – Powinni coś zrobić ze starą.
Księżniczka Śpiewający Ptaszek, której mąż jest budowlańcem, mówi:
– Powinni umieścić ją w kamieniu węgielnym.
– Chcieli, żeby dzieci ze szkoły ją oglądały – dodaje księżniczka Szczęśliwe Lekarstwo, siostra Eleanor Bold.
Pani Green wraca, z szacunkiem dźwigając miękki zwój jeleniej skóry. Jest jasnobrązowa i miękka jak giemza. Ciotka Olivia, o oliwkowej cerze i owalnej twarzy, najbardziej atrakcyjna z zebranych kobiet, jeśli Eleanor Bold uznamy za dziewczynę (którą była – strażacy i komiwojażerowie, sprzedawcy narzędzi i robotnicy rolni są wytworem fantazji na równi z centaurami), odbiera ją i rozwija, ściskając cygarniczkę między zębami, co wywołuje zadziwienie i zgorszenie pozostałych.
– Nic na niej nie ma, Della.
– Wiem – mówi matka. – To zależy od nas, czyż nie?
– Skąd wzięłaś tę skórę? – pyta pani Singer.
– John go ustrzelił – mówi ciotka Olivia. Uśmiecha się. – To znaczy, wódz Biały Jeleń.
– Och, Vi!
– Tylko sobie żartuję – mówi księżniczka Gwiazda-za-Słońcem, drapiąc Ming-Sno za uszami.
– Och, Vi!
Przychodzi Hannah, zabiera talerzyki do ciasta, roznosi kawę.
– Gdzie są dzieci, Hannah?
– W środku. Nie wiem. Część chyba za warzywnikiem.
Jej ramiona są czerwone, włosy białe, twarz duża i prostokątna. Pamięta jeszcze kryte wozy pionierów, ale o tym nie mówi. Moja matka rozmawia z mężem, ciotka Olivia z psami, żona pastora metodystów z Bogiem, a babka z Hannah, ale Hannah nie rozmawia z nikim poza mną i z tego właśnie powodu, leżąc na łóżku przy kominku, wciąż ją słyszę, choć tak wielu umilkło. Idę do starego domu, do domu babki, do kuchni, gdzie niebieskie linoleum pośrodku wytarło się do gołych desek, a Hannah myje naczynia, księżniczka Spieniona Woda. Siadam na zydelku przy żelaznej kuchence...
– Nie jest tak samo. To nie to samo miejsce. Kiedyś byłam tam, a teraz jestem tutaj, a wszyscy mówią... powiedzieliby, gdybym ich spytała... że to mijają dni i noce, obracają się jak ten elektryczny zegar z małym otworem w cyferblacie, który co sekundę przechodzi od czerni do bieli, aż człowiekowi kręci się w głowie, ale nie o to chodzi. Jak wszystko może się zmieniać jedynie dlatego, że słońce zachodzi? To właśnie chciałabym wiedzieć. Wszyscy wiedzą, że tak nie jest. Pamiętam, kiedy byłam małą dziewczynką, takim maleństwem, a Maud... to ta, z którą się ożenił, kiedy moja matka umarła, a która obwiązywała mi głowę ścierką do naczyń, żeby mi uszy nie odstawały... zatrudniła tamtą dziewczynę, tamtą Irlandkę, która opowiadała historyjki, a ja się bałam, tak się bałam, że nie chciałam wychodzić w nocy, w nocy po zmroku, a nad Sugar Creek było tak ciemno, paliły się tylko lampy naftowe i nie widziało się żadnego innego domu, jedynie gwiazdy! Gwiazdy tak jasne, że wydawało się, że wiszą tuż nad domem, i dopiero kiedy wyszłam na tylną werandę, poczułam pod nogami ziarno, które wypadło mi zza fartucha, kiedy karmiłam kurczaki, i wtedy już wiedziałam, że to jest to samo miejsce, i poszłam prosto do pompy, i nie było tam nic... kiedy zeszłam z werandy, zrobiło się nawet jaśniej... i wróciłam, stawiając długie kroki i unosząc spódnicę, bo mogłam. Teraz wszystko zniknęło, a kiedy wróciłam tam z Mary, zniknął i Sugar Creek, zostały jedynie suche kamienie. Był maj... nie, czerwiec... koniec maja albo początek czerwca, nieważne... I ten dom, tak mały. Niemożliwe, żebyśmy wszyscy razem tam mieszkali. Podupadł, rozpadał się, wąskie drzwi, przez które trudno się przecisnąć. Przez całe życie nie oddaliłam się na sto mil od tego domku, ale teraz zniknął, a ja nie widziałam, jak odchodzi.
A ja czuję to samo, co ona, tylko inaczej. Ten dom stał się większy, nie mniejszy. (I nie rozpada się – jeszcze nie). Zastanawiam się teraz, dlaczego prosiłem o te wszystkie pokoje – wydaje się, że jest ich coraz więcej za każdym razem, kiedy wybieram się na wyprawę badawczą – i dlaczego są tak wielkie. Ten pokój jest szeroki, a jednocześnie o wiele dłuższy niż szerszy, na zachodniej ścianie dwa wielkie okna wychodzą na ogród, a ściana od wschodu oddziela go od jadalni, kuchni i mojego pokoju, do którego już nie zaglądam. Na południowej ścianie znajduje się kamienny kominek (i dlatego właśnie tu mieszkam, to jedyny kominek w domu, chyba że o jakimś zapomniałem). Podłoga jest z kamiennych płyt, ściany z cegieł, a między oknami wiszą obrazy. Moje łóżko (nie jest to prawdziwe łóżko) stoi przed kominkiem, dla ciepła. Kiedy nadejdzie lato – to jednak dziwaczna myśl – może pójdę na górę i znów będę spał w swoim pokoju.
A wtedy stare czasy może powrócą na dobre. Zastanawiam się, co by się wydarzyło, gdyby Hannah poszła spać na farmie Sugar Creek (tak ją będę nazywał, bez wątpienia sąsiedzi nazywali ją po prostu „gospodarstwem Millów”)? Czy Sugar Creek znów by popłynął, szemrząc w mroku i mocząc te wszystkie wysuszone kamienie?
– Hannah?
– O co chodzi, czego chcesz? Ten mały chłopiec, siedzący tu z szeroko otwartymi oczami, co on zna? Pracę? Przecież nie przepracowałeś w życiu nawet jednego dnia. Popatrz na ten talerz. Pracuję dla innych ludzi. Cóż, to nie twoja wina. Nie zostało mi dużo czasu, Denny. Czy to się liczy? Może chcesz tu pozmywać, a ja wybiegnę na dwór i pobawię się w berka z pozostałymi. A twoja mama by się zdziwiła, spytałaby: „Kim jest ta dziewczynka?”. Chciałam powiedzieć, że pamiętam ją z czasów, kiedy sama była małą dziewczynką, ale to nieprawda, ona nie jest z tych okolic; była inna dziewczynka, z którą twój tato się bawił, kiedy był mały. Czasami, w ciepłe letnie dni, na ulicy wokół latarni gazowych kręciło się więcej dzieciaków niż ciem. Wkrótce znów zrobi się ciepło i pewnie sam tam pobiegniesz, a ja upiekę pierniczki do piwa imbirowego. Przeżyłam kolejną zimę, a nie mam zamiaru umrzeć latem.
Nie wydaje mi się, bym widział kogoś myjącego naczynia w naszej kuchni. Stoi w niej zmywarka – zawsze jej używali, najpierw zrzucali resztki z talerzy do zlewu, żeby zmielił je młynek, przez co zlew stawał się swego rodzaju koszem na śmieci. Teraz gotuję na kominku i przy nim jem, zresztą nie jem dużo.
***
– Schudł pan, panie Weer. Ma pan niedowagę.
– Tak, zawsze pan sprawdza, czy nie mam cukrzycy.
– Proszę się rozebrać do bokserek. Pielęgniarka pana zważy.
Rozbieram się, świadom, że w sąsiedniej kabinie jest Sherry Gold, pewnie rozebrana do fig i stanika. To drobna dziewczyna, nieco pulchna („Wydaje się, że przybrała pani na wadze, panno Gold. Proszę się rozebrać do bielizny, a ja panią zważę”), ładna, o żydowskich rysach – żydowskich twarzy nie uważa się za ładne, ale ona i tak jest ładna. Gdybym zrobił scyzorykiem otwór w przepierzeniu, mógłbym ją zobaczyć, a gdybym miał szczęście, nie zobaczyłaby błyszczącego ostrza dziurkacza do skóry przechodzącego przez ścianę ani później ciemnego otworu z kryjącym się za nim moim jasnoniebieskim okiem. Świadomy, że tak naprawdę nie zrobię czegoś takiego, zaczynam przeglądać kieszenie spodni w poszukiwaniu scyzoryka; nie ma go i przypominam sobie, że przestałem go nosić wiele miesięcy temu, ponieważ codziennie chodziłem do biura, a że nie pracowałem już w laboratorium, nie używałem go – a on przecierał tkaninę spodni w miejscu, gdzie twarde okucia napierały na rogi kieszeni z prawej strony.
Stoję, przytrzymując się gzymsu kominka, i sprawdzam po raz kolejny, nie ma go. Na zewnątrz pada deszcz. Dobrze by było znów go mieć.
– A gdybym jednak miał udar, doktorze Van Ness, co powinienem zrobić?
– Jest niemal niemożliwe, bym przepisał kurację na nieistniejącą dolegliwość, panie Weer.
– Na litość boską, niech pan usiądzie. Do diabła, dlaczego z lekarzem nie da się porozmawiać, jakby był człowiekiem?
– Panie Weer...
– W mojej fabryce nie ma robotnika, do którego zwróciłbym się w sposób, w jaki zwraca się pan do każdego pacjenta.
– Ale ja nie mogę zwolnić swoich pacjentów, panie Weer.
Znów się ubieram i siadam na krześle. Pielęgniarka wchodzi do środka, mówi mi, że powinienem się rozebrać, i wychodzi, po kilku chwilach znów odzywa się doktor Van Ness:
– O co chodzi, panie Weer?
– Chcę z panem porozmawiać, niech pan siada.
Sadowi się na krawędzi kozetki, a ja chciałbym, żeby doktor Black wciąż żył, ten onieśmielający, potężny mężczyzna z mojego dzieciństwa, w ciemnym ubraniu i ze złotą dewizką. Barbara Bold musiała utyć, ­gotując dla niego – patrząc, jak on je, musiała popaść w przesadę, ponieważ jej posiłki, choć solidne, były o wiele mniejsze; jak mogła wiedzieć, że drugi pieczony ziemniak albo miska ryżowego puddingu ze śmietaną to za dużo, skoro jej mąż jadł za trzy takie kobiety? Matka daje jej kolejny kawałek różowego ciasta, formalnie mojego tortu urodzinowego.
– Dziękuję, Dello.
Odzywa się Eleanor, siostra Barbary.
– Dobrze, możemy na niej napisać, ale co napiszemy i czym?
– Farbami olejnymi, jak sądzę – mówi ciotka Olivia. – Możemy wziąć moje.
Ktoś sprzeciwia się, mówiąc, że Indianie nie mieli farb olejnych, ale pani Singer zauważa, że dzieci tego nie wiedzą.
– Ale my wiemy – mówi matka. – Prawda?
– Posłuchajcie – mówi pani Singer – mam doskonały pomysł. Wiecie, kiedy się spotkali? Osadnicy i Indianie? Cóż, kazali Indianom pisać, ale co, gdyby sami pisali? Wtedy byłoby to zwyczajne pismo i my mogłybyśmy to zrobić.
***
Chwileczkę, proszę. Pozwólcie, że wstanę i podejdę do okna, pozwólcie, że dołożę tę połamaną gałąź wiązu – o kształcie przypominającym poroże drewnianego jelenia, jakie można by może znaleźć pod jedną z największych choinek na zewnątrz – do ognia. Moje panie, nie tego chciałem. Moje panie, chciałbym tylko wiedzieć, czy w moim stanie powinienem ćwiczyć, czy się oszczędzać; ponieważ, jeśli odpowiedź brzmi, że mam ćwiczyć, pójdę poszukać scyzoryka.
***
– Panie Weer! Panie Weer!
– Tak? – Wystawiam głowę za drzwi.
– Och, jest pan ubrany; widzę po rękawie.
– Co się dzieje, Sherry?
– Proszę nie wchodzić, nie jestem ubrana. Och!
(Doktor Van Ness wraca i Sherry wycofuje się, zatrzaskując drzwi swojej kabiny).
– Doktorze, na wylew...
– Panie Weer, czy jeśli odpowiem na pańskie pytania, zgodzi się pan współpracować przy niewielkim teście? Zabawie z lustrami. A później popatrzy pan na obrazki?
– Jeśli odpowie pan na moje pytania, tak.
– Dobrze, miał pan wylew. Muszę powiedzieć, że nie wygląda pan, ale jestem skłonny to zaakceptować. Jakie ma pan objawy?
– Nie teraz. Jeszcze nie miałem wylewu, proszę to zrozumieć.
– Będzie miał pan wylew?
– Miałem go w przyszłości, doktorze. I nie pozostał nikt, kto mógłby mi pomóc, zupełnie nikt. Nie wiem, co powinienem robić... sięgam w przeszłość do pana.
– Ile ma pan lat? To znaczy, kiedy miał pan ten wylew.
– Nie jestem pewien.
– Dziewięćdziesiąt?
– Nie, nie dziewięćdziesiąt, nie tak stary.
– Czy wciąż ma pan zęby?
Sięgam do ust i macam.
– Większość.
– Jaki kolor mają pańskie włosy?
Doktor Van Ness pochyla się, nieświadomie przybierając pozę prokuratora.
– Nie wiem. Niemal zupełnie wyłysiałem.
– Czy czuje pan ból palców? Czy są guzowate, opuchnięte, zesztywniałe?
– Nie.
– I czy wciąż, od czasu do czasu, odczuwa pan pragnienia seksualne?
– O tak.
– W takim razie sądzę, że ma pan około sześćdziesiątki, panie Weer. To znaczy, że od udaru dzieli pana zaledwie piętnaście do dwudziestu lat... czy to pana niepokoi?
– Nie.
Stałem w drzwiach kabiny. Wycofuję się i siadam na krześle, doktor Van Ness podąża za mną do środka.
– Doktorze, jedna strona mojej twarzy, lewa strona, jest cała ściągnięta... nigdy wcześniej nie miałem takiego wyrazu twarzy, a on utrzymuje się przez cały czas. Moja lewa noga wydaje się wygięta... jakby została złamana i źle złożona... a lewa ręka osłabła.
– Czy ma pan zawroty głowy? Czy często robi się panu niedobrze?
– Nie.
– Czy ma pan dobry apetyt?
– Nie.
– Czy poruszanie się jest bolesne? Bardzo bolesne?
– Tylko emocjonalnie... rozumie pan, ze względu na to, co widzę.
– Ale nie fizycznie.
– Nie.
– Czy miał pan tylko jeden udar?
– Tak sądzę. Obudziłem się w takim stanie. To był ranek po śmierci Sherry Gold.
– Panny Gold?
Lekarz nieświadomie i niemal niezauważalnie kieruje głowę w stronę przepierzenia, które nas oddziela. Zastanawiam się, czy dziewczyna słucha; mam nadzieję, że nie.
– Tak.
– Ale nie pogorszyło się.
– Nie.
– Musi się pan ruszać, panie Weer. Musi pan wychodzić z domu, jak również spacerować po domu, i rozmawiać z ludźmi. Proszę wybrać się na dłuższy spacer... kilka kwartałów... każdego dnia przy dobrej pogodzie. O ile mi wiadomo, ma pan duży ogród?
– Tak.

2 komentarze:

  1. Ładne. Trzeba będzie przeczytać w całości.
    A końcówka cytatu dokładnie taka sama, jaką kiedyś usłyszałem. Ruszać się codziennie, ale też zmienić pracę i się nie stresować. Proste.

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Właśnie czytam tę książkę, dostałem od wydawnictwa. Jest bardzo dobra. Zamiescłlem ten fragment, ale miałem pewne wątpliwości, bo to jest taka książka, którą trzeba odbierać w całość, liczą się tutaj pewne niuanse, wrażenia, liczne dygresje i opowieści. To książka do wielokrotnego czytania.

      Niby proste, a przeważnie niewykonalne, chyba, że się zupełnie zmienimy, tryb życia, pracę, miejsce zamieszkania.

      Usuń

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...